สมุนไพรใกล้ตัว

สมุนไพรใกล้ตัว

มะขาม

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Tamarindus indica L.

ชื่อสามัญ : Tamarind

วงศ์ : Leguminosae – Caesalpinioideae

ชื่ออื่น : ขาม (ภาคใต้) ตะลูบ(ชาวบน-นครราชสีมา) ม่องโคล้ง (กะเหรี่ยง-กาญจนบุรี) อำเปียล (เขมร-สุรินทร์) หมากแกง (เงี้ยว-แม่ฮ่องสอน) ส่ามอเกล (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์มะขาม

มะขาม เป็นไม้ต้นขนาดกลางจนถึงขนาดใหญ่แตกกิ่งก้านสาขามาก เปลือกต้นขรุขระและหนา สีน้ำตาลอ่อน ใบมะขาม เป็นใบประกอบ ใบเล็กออกตามกิ่งก้านใบเป็นคู่ ใบย่อยเป็นรูปขอบขนาน ปลายใบและโคนใบมน  ดอกมะขาม ออกดอกเป็นช่อเล็กๆ ตามปลายกิ่ง หนึ่งช่อมี 10-15 ดอก ดอกย่อยขนาดเล็ก กลีบดอกสีเหลืองและมีจุดประสีแดงอยู่กลางดอก  ผล เป็นฝักยาว รูปร่างยาวหรือโค้ง ยาว 3-20 ซม. ฝักอ่อนมีเปลือกสีเขียวอมเทา สีน้ำตาลเกรียม เนื้อในติดกับเปลือก เมื่อแก่ฝักเปลี่ยนเป็นเปลือกแข็งกรอบหักง่าย สีน้ำตาล เนื้อในกลายเป็นสีน้ำตาลหุ้มเมล็ด เนื้อมีรสเปรี้ยว และหวาน

สรรพคุณของมะขาม

เนื้อมะขาม เนื้อมะขามเปียก มีรสเปรี้ยว มีกรดทาร์ทาริก 8-18% กรดซิตริก เล็กน้อย มีเพคติน กัม และอื่นๆ เนื้อมะขามมีสาร AHA ซึ่งนิยมสกัดไปทำเครื่องสำอางค์ช่วยผลัดเซลส์เก่า ทำให้ผิวหน้าใส

เนื้อมะขามเปียกผสมปูนแดง ทาพอกฝีหนอง หรือ ใช้กินเนื้อล้วนๆ หรือดื่มน้ำมะขามแก้อาการท้องผูก เป็นยาระบาย ขับเสมหะ แก้ไอ ดับร้อน แก้คลื่นใส้อาเจียร เหมาะกับผู้หญิงที่แพ้ท้อง น้ำมะขามเปียกใช้ขับน้ำคาวปลาได้

เมล็ดมะขาม – ใช้ถ่ายพยาธิตัวกลม พยาธิใส้เดือน พยาธิเส้นด้าย

ใบมะขาม – ใช้ขับเสมหะ

แก่นมะขาม – ใช้ขับโลหิต

วิธีและปริมาณที่ใช้

ถ่ายพยาธิ โดยกระเทาะเปลือกออกเสียก่อนแล้วจึงเอาเนื้อของเมล็ดซึ่งมีสีขาวออกสีเนื้อ แข่ในน้ำจนนุ่มก่อน แล้วจึงกินทั้งน้ำและเมล็ดนั้นประมาณครั้งละ 20-25เมล็ด หรือคั่วให้เนื้อในเหลือง กะเทาะเปลือก แช่น้ำให้นิ่ม เคี้ยวรับประทานเช่นถั่ว ,แก้ท้องผูก ใช้เนื้อหุ้มเมล็ดคลุกเกลือรับประทาน ระบายท้อง, แก้ไอ, ขับเสมหะ ใช้เนื้อในฝักแก่หรือมะขามเปียก จิ้มเกลือรับประทาน

        นอกจากมะขามจะมีสรรพคุณเป็นยาสมุนไพรแล้ว ส่วนต่างๆ ของมะขามยังสามารถนำมาใช้ประโยชน์อย่างหลากหลาย เช่น ใบอ่อนหรือยอดมะขามสามารถนำมาปรุงรสอาหารได้อีก เช่น ใส่ต้มแกง หรือลูกมะขาม ก็เช่นเดียวกัน ส่วนลำต้นมะขาม ชาวบ้านมักนำมาทำเขียงสำหรับครัวเรือน หรือนำไม้มะขามมาแปรรูปเป็นไม้สำหรับงานก่อสร้างได้ด้วย