เถาคัน เป็นไม้ป่าประเภทเถาเลื้อยที่นิยมใช้เป็นสมุนไพร
และประกอบอาหาร แบ่งเป็น 2 ชนิด คือ เถาคันขาว ลำต้น
และกิ่งมีสีเขียว และเถาคันแดง ลำต้น และกิ่งมีสีแดงหรือเขียวปนแดง
การเพาะขยายพันธุ์
เถาคันเป็นพืชเถา
สามารถเพาะขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ด และการปักชำกิ่ง
เถาคันขาว และเถาคันแดง
ในไทยพบแพร่กระจายทุกจังหวัด พบได้มากตามที่รกร้าง ป่าเบญจพรรณ และป่าเต็งรัง
ชื่ออื่น ๆ ลำต้นสีขาว
– เถาคันขาว
– หุนแปขาว (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ)
– เครือหุนแป
– เครือพัดสาม
– ส้มเขาคัน
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
เถาคัน
เป็นไม้เลื้อยขนาดเล็กที่ชอบขึ้นเลื้อยพาดตามต้นไม้ใหญ่ ลำต้นมีลักษณะเป็นเถา
ยาวได้มากกว่า 10 เมตร ลำต้นแตกกิ่งเถา มีลักษณะเป็นข้อๆ
ซึ่งเป็นบริเวณแตกก้านใบ เถาโคนต้นมีผิวขรุขระ และสากมือ
ปลายเถาหรือเถาอ่อนมีขนปกคลุม เถาคันขาวมีโคนเถาสีขาวอมน้ำตาลอ่อน
เถาอ่อนหรือปลายเถามีสีเขียว
ใบเถาคัน เป็นใบประกอบ มีก้านใบหลักเรียวยาว
แตกออกตรงข้ามกันเป็นคู่ๆ ยาวประมาณ 5-10
เซนติเมตร ใบย่อยแบ่งเป็น 2 ชนิด คือ ชนิดมีย่อย 3 ใบ
และชนิดมีใบย่อย 5 ใบ
แต่ละใบย่อยมีโคนใบเชื่อมติดกันที่ปลายก้านใบหลัก ใบย่อยแต่ละใบมีรูปไข่
โคนใบสอบแคบ กลางใบขยายกว้าง ปลายใบแหลม ขนาดใบกว้าง ประมาณ 2-4
เซนติเมตร และยาว ประมาณ 5-10 เซนติเมตร แผ่นใบมีสีเขียวสด
ค่อนข้างหนา และสากมือด้วยขนที่ปกคลุม ขอบใบหยักเป็นฟันเลื่อย
เส้นกลางใบมองเห็นไม่ชัดเจนในชนิดเถาคันขาว แต่ใบด้านล่างเป็นสันนูนของเส้นกลางใบ
และเส้นแขนงใบชัดเจน
ดอกเถาคันออกเป็นช่อบริเวณซอกใบหรือข้อลำต้น
แต่ละช่อมีดอกย่อยจำนวนมาก 10-40 ดอก ดอกย่อยมีขนาดเล็ก
โดยดอกเถาคันขาว จะมีดอกอ่อนสีเขียว ดอกบานมีสีขาว ทั้งนี้ เถาคันจะเริ่มติดดอกในช่วงเดือนพฤษภาคม-มิถุนายน
ผลเถาคันขาว มีลักษณะกลม ผิวผลเรียบ และเป็นมัน
ขนาดผลประมาณ 1.5-2 เซนติเมตร เล็กกว่ามะเขือพวงเล็กน้อย
เปลือกผลบาง เนื้อผลหนา ผลดิบมีสีเขียว ผลสุกมีสีดำ เนื้อผลสุก
และนำจากเนื้อผลสุกมีสีม่วงแดง มีรสเปรี้ยวคล้ายผลองุ่น แต่บางรายงาน พบว่า
เมื่อสัมผัสน้ำจากเนื้อผลผิวหนังจะรู้สึกคัน จนเป็นที่มาของชื่อที่เรียกว่า “เถาคัน” ทั้งนี้
เถาคันจะติดผลในช่วงเดือนกรกฎาคม-สิงหาคม
ประโยชน์เถาคัน
1. ยอดอ่อนมีรสมัน
ใช้รับประทานสดหรือลวกน้ำร้อนเป็นผักกับน้ำพริกหรืออาหารรสเผ็ดอื่นๆ
2. ยอดอ่อน และผลอ่อนใช้ประกอบอาหาร อาทิ
ผลอ่อนตำเป็นน้ำพริก ใบอ่อน และผลอ่อนใช้ทำแกงส้ม แกงอ่อม เป็นต้น
3. ผลสุกเถาคันมีคุณค่าทางโภชนาการสูง
เป็นอาหารของสัตว์ป่าบางชนิด แต่ตำรายากล่าวว่าทำให้เกิดอาการคัน
แสดงถึงการมีสารพิษแคลเซียมออกซาเลท ดังนั้น จึงไม่ควรรับประทานผลสุก
สรรพคุณเถาคัน
เถา (ต้มน้ำดื่ม)
– เป็นยาแก้โรคกษัย
– เป็นยาฟอกเลือด
– เป็นยาขับเสมหะ
– แก้กษัย
– ช่วยขับลม
– แก้อาการผอมแห้ง
– รักษาอาการช้ำใน
– ช่วยให้เส้นเอ็นคลายตัว
– แก้ฝีในท้อง
– แก้ริดสีดวงลำไส้
– ใช้เป็นยาคุมกำเนิด
ใบ (ต้มน้ำดื่มหรือรับประทาน)
– แก้มะเร็ง
– แก้เลือดออกตามไรฟัน
– ช่วยลดไข้
– รักษาแผลในจมูก
ใบ (ใช้ทาหรือประคบภายนอก)
– ใบนำไปอังหรือย่างไฟให้พอเหี่ยว
ก่อนใช้ประคบรักษาฝี
– แก้อาการร้อนแดง
ราก (ต้มน้ำดื่ม)
– รักษาแผลในกระเพาะอาหาร
– ใช้เป็นยาขับพยาธิไส้เดือน
– ช่วยขับปัสสาวะ
– แก้โรคนิ่ว
– ใช้เป็นยาฟอกโลหิต
– ช่วยแก้ฟกซ้ำ
– ช่วย ขับเลือดเสีย
– ช่วยขับน้ำคาวปลา
ผลอ่อน (รสเฝื่อน ต้มน้ำดื่มหรือรับประทาน )
– แก้กระษัย
– ขับลม
– ฟอกเลือด
– แก้ฟกช้ำภายใน
– แก้ลมวิงเวียน หน้ามืด
– ขับเสมหะ
– แก้เลือดออกตามไรฟัน
ผลอ่อน (ใช้ภายนอก )
– ตำพอกฝี
– แก้แผลในจมูก
– ถอนพิษปวดบวม
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น